Zwarte Molen in 's-Heerenberg

De zwarte molen aan de Zeddamseweg in 's-Heerenberg is een beltmolen die in 1829 werd gebouwd ter vervanging van de standerdmolen bij de Molenpoort. Deze standerdmolen was in 1826 bij herstelwerkzaamheden ingestort. Op de locatie achter het huidige Joodse begraafplaats aan de Zeddamseweg kon de molen meer wind vangen dan bij de Molenpoort. Vanaf 1442 tot 1829 hebben er in totaal 3 standerdmolens van de Graven van Bergh gestaan. Deze beltmolen raakte in het begin van de twintigste eeuw buiten gebruik.

Verscheidene werkzaamheden en eigenaren.
Gedurende de tijd is de Zwarte Molen een aantal keren van eigenaar gewisseld en in 1912 aangekocht door J. H. van Heek met het doel de goederen en rechten van kasteel en landgoederen in ere te herstellen. Er zijn verscheidene werkzaamheden aan de molen uitgevoerd in 1920 en 1948. Vanaf 1910 werd er niet meer gemalen op de molen. Het was wel in gebruik voor andere doeleinden: zo was de molenkap in de jaren 60 een tijdje de werkkamer van de gemeentearchitect en trainde er de plaatselijke hondenclub op het terrein er omheen met politiehonden.

Restauratie 
In 2008 is de Molen wederom in het bezit gekomen van Stichting Huis Bergh. Omdat kap, muurwerk en balken er slecht aan toe waren heeft Huis Bergh in 2016 besloten tot een grootscheepse restauratie.

Fase 1
De eerste fase van de restauratie is eind 2018 voltooid. Toen zijn vooral de constructieve elementen aangepakt, zoals het herstel van het metselwerk en van de vloerbalken. Hierbij werd het metselwerk opnieuw gevoegd en werden de stenen geïmpregneerd. De bouwwerkzaamheden zijn nu voltooid. De restauratie werd mede mogelijk gemaakt door financiële steun van gemeente, provincie, rijk, het Prins Bernhard Cultuurfonds en het Molenfonds van De Hollandsche Molen.

Fase 2
Op 31 maart is de restauratie tweede fase van de Zwarte molen gestart. De vloeren zullen worden hersteld en veiligheids- en sanitaire voorzieningen aangebracht. Verder worden scheuren in de in- en uitvaartmuren hersteld. Het aannemersbedrijf dat het werk in deze tweede fase uitvoert is Schotman Restauraties uit Vorden. Naar verwachting zullen de werkzaamheden in het najaar zijn voltooid. Daarna wordt de molen verder ingericht en geschikt gemaakt om er rondleidingen te gaan organiseren.

Het bijzondere van deze molen is het originele negentiende-eeuwse binnenwerk. Bij werkende molens, die hun wieken nog hebben, zoals de veertiende-eeuwse torenmolen in Zeddam, slijt het binnenwerk, dat dan ook periodiek vervangen moet worden. Doordat de Zwarte molen al voor de Tweede Wereldoorlog niet meer functioneerde en kort daarna zijn wieken kwijtraakte, is het originele binnenwerk hier nog intact. 

De restauratie van de molen, zowel in de eerste als in de tweede fase is mede mogelijk gemaakt door een subsidie van de provincie Gelderland.


Rondleidingen 
In de toekomst zullen er rondleidingen in de molen georganiseerd worden door vrijwilligers. Omdat ook de torenmolen in Zeddam tot het bezit van Huis Bergh behoort, zal het mogelijk zijn gecombineerde bezoeken aan beide molens te brengen. Een bezoek zal zeker de moeite waard zijn, omdat het binnenwerk dan ook te zien is wat de tand des tijds heeft doorstaan en helemaal gaaf is gebleven. 

Voor meer informatie: Stichting Huis Bergh, Hof van Bergh 8, 7041 AC ’s-Heerenberg, 0314-661281 www.huisbergh.nl


Meer informatie is over de geschiedenis van de molen is terug te vinden op Berghapedia.